Informacje historyczne

Latowicz ma bogatą historię wartą szczegółowego zapoznania. Osada Latowicz nad Świdrem, bardzo dawna, niegdyś miasto znaczne, ludne, starostwo niegrodowe, było osobistym dobrem książąt mazowieckich. Otaczały go zewsząd wody największego na Mazowszu stawu, który spełniał funkcje obronne, a  położenie na głównym szlaku komunikacyjnym wiodącym na wschód - Trakcie Włodawskim zapewniało rozwój handlu i rzemiosła. Chociaż wzmiankowany był dopiero od XIII wieku, jako gród obronny istniał na długo przed narodzeniem Chrystusa, o czym świadczą ślady osadnictwa i cmentarzysk z okresu lateńskiego (IV w pne). W 1238r. był w posiadaniu rodu Powałów - Sasina, następnie biskupa płockiego Giedona i Klemensa. W 1300r. od książąt mazowieckich wieś Latowicz w dożywocie otrzymał Jan z Piekar herbu Półkozic, sędzia Ziemi Czerskiej. Następnie w 1313r. osada należała do Krystyna wojewody mazowieckiego. Później znów powróciła w ręce książąt mazowieckich, rezydujących na zamku w Czersku. W 1420r.[20.VII] książę Janusz I Starszy nadał osadzie prawa miejskie Chełmińskie. Potwierdził je i rozszerzył w 1423r.[17.VII]. W XVI wieku Latowicz należał do dóbr królowej Bony, która wzniosła tu, na miejscu dawnej rezydencji książęcej, obronny dwór myśliwski i często przyjeżdżała wraz z całą swoją świtą na lato. Miasto było później w posiadaniu Anny Jagiellonki, a od 1609r. - Konstancji żony Zygmunta III. Obdarzane licznymi swobodami i przywilejami (otrzymało ich łącznie 18) rozwijało się. W 1564r. istniało tu 265 domów miejskich i 102 rzemieślników, uprawiano 64 ½ włóki ziemi (1154,5 ha), miasteczko miało brukowane ulice i liczyło około 1500 mieszkańców.

Niszczyły Latowicz wojny szwedzkie, wyzysk i prywata rządzących nim burmistrzów oraz rządy zaborców. Wielu Latowiczan brało udział w powstaniach narodowych, dając tym wyraz swego patriotyzmu. Podczas powstania listopadowego kilku z nich przyłączyło się do oddziałów gen. J.Skrzyneckiego, które 4 kwietnia 1831r. przemaszerowały przez miasto, a następnie 10.IV. stoczyły zwycięską bitwę pod Iganiami. Podczas powstania styczniowego 60-ciu Latowiczan walczyło w oddziałach ks. Brzóski z którym współpracował proboszcz parafii Latowicz ks. Antoni Stępowski. Oddziałem 30 powstańców z Latowicza, uzbrojonych w sztucery i pistolety, działających w lasach stoczkowskich i seroczyńskich, dowodził por. Paweł Ługowski – mieszczanin z Latowicza. Latowiczanie walczyli także w oddziale Marcina Borelowskiego. W 1869r. na skutek dominacji handlowej Warszawy, załamania gospodarczego, grasujących epidemii, pożarów, wojen i grabieży wojskowych oraz za udział w powstaniach narodowych Latowicz utracił prawa miejskie. Nie zahamowało to dalszego rozwoju osady i w początkach XX wieku liczba ludności wzrosła do 2500 osób.

W 1909 roku założono w Latowiczu Ochotniczą Straż Pożarną, która pod przykrywką legalnej działalności pożarniczej prowadziła działalność narodowo-patriotyczną.  Doskonale wyszkoleni strażacy-peowiacy w listopadzie 1918r. przeprowadzili sprawną akcję rozbrojenia  żołnierzy niemieckich w Latowiczu, nie dopuszczając do nie potrzebnego rozlewu krwi.

Dnia 8 września 1939 roku Latowicz został zbombardowany podczas nalotów Luftwaffe. spłonęła wówczas większa część miasta, cały Gniewoń, częściowo Rynek i Stare Miasto. Wojska niemieckie zajęły osadę 17 września. Latowiczanie działając w ruchu podziemnym, znów dali dowód swych uczuć patriotycznych. Dnia 17 Lutego 1944r. Niemcy aresztowali 40 mieszkańców za udział w ruchu podziemnym. Dwa dni później żołnierze AK podjęli nieudaną próbę odbicia więźniów ze szkoły, zamienionej w fortecę. Latowicz wyzwolony został przez żołnierzy radzieckich dnia 27 lipca 1944r. Po wojnie miasto liczyło 1700 mieszkańców i liczba ta po 1960r. sukcesywnie zmniejszała się – obecnie liczy on ok. 1500 mieszkańców.

Informacje przyrodnicze

Środowisko przyrodnicze Regionu Latowickiego nie podlegało w zasadzie nigdy silnym przekształceniom wymuszonym przez przemysł, komunikację i rozwój olbrzymich aglomeracji miejskich. Zostało natomiast przekształcone i ukształtowane przez rolnictwo, które rozwijało się na naszych ziemiach od ponad 2000 lat. Należy podkreślić, że obecnie grunty orne dominują tu i stanowią 60% powierzchni gminy. Dolina rzeki Świder to obszar ogromnych równinnych i podmokłych łąk, które stanowią w zasadzie ponad 20% naszego regionu. Powierzchnia lasów stanowi natomiast 1273 ha, co stanowi 11% ogólnej powierzchni. Wskaźnik lesistości w gminie jest więc bardzo niski. Jest on znacznie niższy od analogicznego wskaźnika dla powiatu mińskiego, który wynosi 22,2 % i dla województwa mazowieckiego (22,0 %) oraz od krajowego (28,4 %).

Środowisko naturalne jest bardzo ważne dla ludzi, a nasza egzystencja jest ściśle z nim związana i zależna od niego, dlatego powinniśmy dbać o przyrodę. Obserwując otaczającą nas przyrodę i znając prawa ekologii, możemy przypuszczać co stanie się ze środowiskiem. Musimy jednocześnie pamiętać, jak wiele jest w naszych rękach, ile dobrego możemy zdziałać, ale też ile możemy zniszczyć. Jednak pamiętajmy, że niszcząc przyrodę niszczymy siebie samych. Myślę, że każdy z nas zdaje sobie sprawę z powagi tego problemu i nikt nie zostanie obojętny wobec losu otaczającej go przyrody.

Aby opisać przyrodę regionu latowickiego, można by używać wielu wspaniałych słów, lecz nie wyrażą one jej piękna, unikalności i niepowtarzalności. Wydaje się, że najlepszą formą wyrażenia, utrwalenia i uchwycenia niewielkiej cząstki jej uroku, autentyczności i potęgi zarazem, są fotografie, dlatego zachęcam wszystkich do wyruszenia na krótszą lub dłuższą wycieczkę z aparatem fotograficznym w ręku. Jednak i zdjęcia dalekie są od tego, czego możemy doświadczyć i poczuć spacerując o świcie polną dróżką znikającą w mrocznym jeszcze lesie, wędrując doliną rzeki Świder zasnutą przez mgły, spoglądając w usiane gwiazdami niebo i strącając delikatną rosę z jedwabnej jesiennej pajęczyny.

Gminy Latowicz to tereny rolnicze 60 % powierzchni stanowią grunty orne, 21% łąki, 11% lasy, wody 2,3 %. Zabudowa 1,5 %, nieużytki 2%. Lesistość gminy - przy średniej krajowej 28,4% - jest bardzo niska. Lasy na terenie gminy występują nierównomiernie w niewielkich kompleksach na obrzeżach gminy.  Większe zespoły leśne występują: 1. na zachodzie gminy (Wielgolas, Budy Wielgoleskie), 2. na południowym wschodzie (pomiędzy Latowiczem i Oleksianką), 3. na północy w rejonie Kamionki.

W kompleksach leśnych dominują siedliska borowe z przewagą boru świeżego, o drzewostanie, w którego skład wchodzi głównie sosna, a tylko sporadycznie brzoza i dąb. W dolinach rzecznych, zagłębieniach i obniżeniach terenowych występują łęgi olszowo-jesionowe i olsy. Pod względem gatunkowym dominuje tu olcha, topola i wierzba. Spotykane są także nieliczne grądy.

Na terenie Gminy Latowicz występują chronione w Polsce gatunki roślin: cis pospolity, rokitnik zwyczajny, barwinek pospolity, długosz królewski, pióropusznik strusi, widłak goździsty, widłak wroniec, pełnik europejski, orlik pospolity, tojad mocny, grążel żółty, konwalia majowa, bagno zwyczajne.

Na terenie Gminy Latowicz występują chronione w Polsce gatunki zwierząt: pijawka lekarska, skakun, kozioróg dębosz, paź żeglarz, trzmiele, ślimak winniczek, minog rzeczny, traszki, ropuchy, żaby, jaszczurki, kukułka, jastrząb zwyczajny, jeżyk, dzięcioły, kret, nietoperze, wiewiórka, bóbr europejski, wydra, gronostaj, łasica, tchórz.

             Region Latowicki ulega silnej presji człowieka, postępuje synantropizacja środowiska i urbanizacja. Jednak procent terenów zajętych pod zabudowę – a jest to zaledwie ok. 1% - nie wskazuje by nastąpiło to co najgorsze dla przyrody czyli urbanizacja i uprzemysłowienie znacznych obszarów naszej najbliższej okolicy. Z pewnością obserwowana szczególnie dobrze w ostatnich latach stagnacja i regresja gospodarcza, zamykanie zakładów przemysłowych – ot w samym Latowiczu w latach 90-tych mleczarni, zatruwającej przepiękny Świder, czy filii URSUS – choć ekonomicznie dla ludności bardzo niekorzystne, przyniosło poprawę dla najbliższego środowiska.

                Pomimo to istnieją realne zagrożenia, są to

2.        Zanieczyszczenie wód powierzchniowych i gruntowych. Tu skażenie może być różnego pochodzenia: nawozy sztuczne, rozkład śmieci na dzikich wysypiskach i katastrofy drogowe, a także zagrożenia mikrobiologiczne, a nawet  oleje, smary i związki ropopochodne też mogą skazić nasze wody.

3.        Skażenia atmosfery spowodowane przez transport drogowy i pobliskie zakłady przemysłowe.

4.        Zagrożenie związane z katastrofami ekologicznymi np. na drogach.

5.        Jałowienie i degradacja gleb.

6.        Zagrożenia spowodowane mikroorganizmami chorobotwórczymi i epidemie.

Zacznijmy od tego co razi nieomal na każdym kroku. Śmieci, śmieci, śmieci! Ich stosy piętrzą się w lasach, na poboczach dróg, płyną rzeką Świder. Zrozumiałe jest, że  czas sprawia, że wszystko przemija, starzeje się, ulega niszczeniu i po pewnym czasie przestaje spełniać swe funkcje. Przebywa śmieci, których stosy zaczynają piętrzyć się wokół nas. Wiadomo też, że wraz ze wzrostem zamożności, rośnie konsumpcja, a to pociąga za sobą produkcję większej liczby przedmiotów i więcej śmieci. Już teraz każdego roku każdy mieszkaniec regionu latowickiego produkuje co najmniej 80 kg śmieci, a każda nasza rodzina od 200 do 300 kg odpadów. Są to różne rodzaje odpadów bytowych: szkło, papier, plastik, metale, tworzywa sztuczne i odpadki żywności.

Niestety nic nie wskazuje, aby w przyszłości coś zmieniło się w tej kwestii. Śmieci są i nadal będą produkowane – i jak się wydaje w coraz większej ilości! Już teraz w naszej gminie co roku mieszkańcy (a jest ich ponad 5800 osób) produkują łącznie ponad 400 ton śmieci. Niewiele trafi na wysypisko odpadów stałych. Większość natomiast trafia tam, gdzie najbliżej – do lasu.  Powstające dzikie wysypiska śmieci niosą ze sobą poważne zagrożenia, z których na co dzień nie zdajemy sobie sprawy, a które w przyszłości mogą nabrać ogromnych rozmiarów. Wśród wielu wyrzuconych odpadów, są takie, których rozkład przebiega z wydzielaniem związków trujących i toksyn. Te szkodliwe substancje mogą przedostać się do wód powierzchniowych i gruntowych powodując ich skażenie. Także substancje ropopochodne, oleje, smary, paliwa, rozpuszczalniki, farby, kleje, a nawet zepsute lampy mogą spowodować skażenie wód pitnych! Ponadto opady szklane mogą stać się zarzewiem ognia i mogą wywołać pożary, niszcząc w ten sposób lasy. Substancje toksyczne, mogą przyczynić się do skażenia i degradacji gleb, do wymierania zwierząt i roślin. Mogą także odkładać się w organizmach żywych i w pewnym momencie, gdy ta pewna niewidzialna granica zostanie przekroczona, doprowadzić do masowego ich wymierania. Wiele wyrzucanych odpadów, takich jak gumy, opony, dętki itp. przy rozkładzie powoduje wydzielanie do atmosfery związków toksycznych, które po przedostaniu się do roślin skażają je. Jeśli teraz zjemy takie warzywa, doprowadzi to do ostrych zatruć. Wreszcie najgorsze: odpady organiczne, choć zazwyczaj stanowiące najmniejszy problem, gdyż ulegają biodegradacji, również mogą stać się bardzo niebezpieczne. Otóż w określonych warunkach mogą doprowadzić do rozwoju mikroorganizmów – bakterii - i stać się ogniskiem zapalnym chorób epidemicznych. Wyrzucenie martwych zwierząt do rzeki Świder, które każdego lata napotykają już teraz kąpiący się wczasowicze, może również spowodować w przyszłości epidemię na niespotykaną dotąd skalę.

                W przyszłości również  w powietrzu, którym oddychamy, mogą nastąpić poważne zmiany. Na największe zanieczyszczenia narażone są obszary w sąsiedztwie ponad-lokalnych dróg oraz nielicznych zakładów produkcyjnych. Jeśli w przyszłości nastąpi rozwój komunikacji z Warszawy w kierunku wschodnim poprzez tereny naszej gminy, bardzo szybko doprowadzi do skażenia powietrza. Także rozwój zakładów emitujących zanieczyszczenia lotne, choć obecnie występują takie jedynie w Łukowie i Garwolinie, jeśli zaczęły by pojawiać się w najbliżej okolicy przyniesie bardzo niekorzystne zmiany.

                Wody występujące w naszym regionie zarówno powierzchniowe – rzeka Świder, strumyki, stawy i oczka wodne, jak również wody gruntowe i podziemne stanowiące źródło wodny pitnej,, jakże cenne dla nas mogą ulec różnym skażeniom. Największe zagrożenie mogą stanowić tu  nawozy i zanieczyszczenia spływające z pól uprawnych. To co już teraz można zaobserwować to jałowienie gleb, a gospodarze chcąc podnieść swoje plony często przesadzają z nawożeniem. Nadmiar tych sztucznych związków, którego ani rośliny, ani gleba nie są w stanie wchłonąć, spływa do wód. Jeśli trafiają do rzek, już teraz powodują ich eutrofizację i wymieranie ryb. To dlatego w różnych badaniach, dotyczących obszaru naszej gminy napotykamy doniesienia o dużej zmienności w czystości wód. Po prostu po opadach czystość gwałtownie pogarsza się, a poprawia się w okresach suszy i zimą. W przyszłości takie skażenie wód powierzchniowych może być jeszcze bardziej posunięte i prowadzić do masowego wymierania organizmów wodnych. Jeszcze gorzej może przedstawiać się sytuacja z wodami głębinowymi. Ich skażenie jest przeważnie niemożliwe do usunięcia i jeśli nastąpiło by w przyszłości pozbawi nasz region wód pitnych na całe dziesiątki lat.

Poza wymienionymi niebezpieczeństwami istnieją także nadzwyczajne zagrożenia środowiska, a mogą to być przede wszystkim katastrofy drogowe przy przewozie materiałów niebezpiecznych przez nasze tereny. Pamiętam, gdy kilka lat temu główną drogą z Mińska w stronę Seroczyna jechały bardzo wolno w obstawie policji dwa tiry ciągnące ogromne beczki z napisami: ostrożnie, niebezpieczeństwo. Co przewoziły? Może substancje chemiczne: amoniak, kwas siarkowy lub inne wykorzystywane do produkcji przemysłowej. Jeśli doszłoby kiedykolwiek do katastrofy takiego transportu, oznaczać to będzie totalną klęską, ze skutkami której borykać się będą całe kolejne pokolenia!

                Pojawia się zatem pytanie: co można zrobić, by ratować środowisko przyrodnicze naszego regionu?